Børn og sorg
Tá ið børn uppliva, at onkur í nærmastu familjuni er álvarsliga sjúkur ella doyr, ræður um at hava í huga, at mátin, barnið syrgir uppá, botnar í, at tað ikki bara er ein avvarðandi hjá barninum, sum er deyður ella er álvarsliga sjúkur, men at tað harumframt eisini eru lívskorini hjá barninum, sum eru kollveltandi broytt.
Undirvísingartilfar á føroyskum um sorg
UNDIRVÍSING: Tað hevur manglað leingi, og nú er tað endiliga her. Lær um sorg er spildurnýtt undirvísingartilfar á føroyskum, sum er ætlað næmingum í 1.-6. flokki í fólkaskúlanum. Tað eru Krabbameinsfelagið og Berin, sum hava fingið loyvi frá danska Kræftens Bekæmpelse at brúka teirra undirvísingartilfar í Føroyum, og Nám hevur týtt tilfarið til føroyskt. Tilfarið finnur tú her https://snar.fo/larumsorg
Sorg og einsemi
Nógv børn, sum syrgja, kenna seg einsamøll og uppliva, at javnaldrarnir og floksfelagarnir hava trupult við at skilja tey. Endamálið við undirvísingartilfarinum Lær um sorg er, at eingi børn skulu vera einsamøll við sorgini. Børn og ung skulu tí læra um sorg í skúlanum og um, hvussu tey kunnu stuðla og vera góðir vinir hjá einum floksfelaga ella vini, sum syrgir.
Læra at vísa og skilja kenslur
Talan er um rúgvismikið og forvitnisligt tilfar, sum millum annað fevnir um: ítøkiligar uppgávur til ymisku aldursbólkarnar, uppskot um floksprát og spurningar, filmar og nógv góð dømir um, hvat sorg er. Ígjøgnum rørslur, tekningar, samrøður og annað læra næmingarnar bæði at vísa, skilja og seta orð á ymiskar kenslur. Eisini lærararnir fáa vegleiðingar og arbeiðsætlanir, so tey eru so væl ílatin og fyrireikað til uppgávuna sum til ber.
Gott og virðismikið samstarv
Samstarvið millum Krabbameinsfelagið, Beran og Nám hevur riggað einastandandi væl. Tilfarið er nú liðugt og er lagt á snar.fo
Allir partar í samstarvinum eru á einum máli um, at hetta er stórt framstig í arbeiðinum við sorg. Tað fer heilt víst at hjálpa børnum og ungum, sum syrgja, og eisini øllum rundan um tey at skilja og handfara sorg betur.
Ein stórur partur av gerandisdegnum hjá børnunum er í barnagarði ella skúla, og starvsfólkini á hesum stovnum kunnu gera stóran mun og skapa eitt dygdargott trygdarnet, tá sorg, sjúka og deyði kemur inn í livið hjá børnunum. Tí hevur Krabbameinsfelagið tikið stig til skeið og fyrilestur um, hvussu vit hjálpa børnum, sum syrgja.
Krabbameinsfelagið hevur fleiri ferðir skipað fyri skeiði í sorgartilbúgving. Fyrstu ferð var í 1998, aðru ferð í 2000, triðju ferð í 2005 og aftur í september 2022.
Soleiðis, sum vit hava innrættað samfelagið í dag, eiga vit eisini at hugsa um at inndraga tey vaksnu, sum frá mánadag til fríggjadag eru um barnið í dagtímunum - ofta í nógv størri mun enn foreldrini sjálvi. T.v.s. námsfrøðingar, hjálparfólk, lærarar, heilsustarvsfólk, sálarfrøðingar, sosialráðgevar, prestar og starvsfólk í frítíðartilboðum. Umframt onnur avvarðandi sum eru rundanum barnið. Øll hesi kunnu hava ein týðandi leiklut í at tryggja, at barnið kemur trygt ígjøgnum barnaárini hóast sorg, sakn og pínu.
Sorg er ikki ein sjúka, men ógvislig lívskor hjá okkum menniskjum. Vit vaksnu eru sum heild betur brynjað at handfara sorg, men børnini hava ein serligan tørv, tá ið foreldur, systkin ella onnur av teirra nærmastu gerast álvarsliga sjúk ella doyggja. Vit vita, at sorg og einsemi ganga ofta hond í hond, og nógv børn kenna seg standa einsamøll í sorgini. Tað er týðandi, at tað verður handlað skjótt og væl, tí seinárin av sorg geva børnunum enn fleiri trupulleikar at dragast við. Skeiðið skal tí styrkja førleikarnar hjá starvsfólkunum at fáa eyga á sorgarmynstur og atburð hjá børnum, ið eru rakt av sorg, soleiðis at tey kunnu traðka til og veita hjálp beinanvegin.
Miðað verður eftir, at allir skúlar, barnagarðar og stovnar, ið varða av børnum, hava eina sorgartilbúgving. Sorgartilbúgvingin skal hava greiða ætlan og neyvar leiðreglur fyri, hvussu borið skal verða at í kreppustøðum sum hesum, tá ið børn verða rakt av sorg. Fleiri skúlar og barnagarðar í Føroyum hava slíkar ætlanir, men málið er at øll skulu hava eina tilbúgving, ið er laga til tørvin hjá hvørjum einkultum skúla ella stovni.
Børnini koma til orðanna
Elisa og Laila høvdu ein sjúkan beiggja
Jógvan Jón misti mammu sína
Eva misti pápa sín
Hvussu hjálpa vit børnum at syrgja?
Krabbameinsfelagið skipaði í døgunum 26. - 29. september 2022 fyri tiltakið um børn og sorg. Yvir fýra dagar varð skipað fyri almennum fyrilestri og undirvísing um hvussu vit kunnu hjálpa børnum, sum syrgja. Undirvísingin í Norðurlandahúsinum varð bandað og liggur nú her, til fría nýtslu hjá skúlum, stovnum og øðrum, ið kunnu hava áhuga í hesari undirvísing.
Setan av skeiði
Fyrilestur um børn og sorg - 1. partur
Fyrilestur um børn og sorg - 2. partur
At taka hond um børn sum syrgja í skúla
Fyrilestur um børn og sorg - 3. partur
Fyrilestur um børn og sorg - 4. partur
Hvørt ár uppliva fleiri børn, at foreldur, systkin ella onnur av teirra nærmastu gerast álvarsliga sjúk ella doyggja. Tá ið álvarslig sjúka ella deyði rakar, kemur nógvur ótti og ótryggleiki inn í lívið hjá teim avvarðandi, eisini hjá børnunum. Ein stórur partur av gerandisdegnum hjá børnunum er í barnagarði ella skúla, og starvsfólkini á hesum stovnum kunnu gera stóran mun og skapa eitt dygdargott trygdarnet fyri børnini. Tí hava Krabbameinsfelagið og Undirvísingarstýrið tikið stig til eitt skeið um, hvussu vit hjálpa børnum, sum syrgja.
Sorg er ikki ein sjúka, men ógvislig lívskor hjá okkum menniskjum. Vit vaksnu eru sum heild betur brynjað at handfara sorg, men børnini hava ein serligan tørv, tá ið foreldur, systkin ella onnur av teirra nærmastu gerast álvarsliga sjúk ella doyggja. Vit vita, at sorg og einsemi ganga ofta hond í hond, og nógv børn kenna seg standa einsamøll í sorgini. Tað er týðandi, at tað verður handlað skjótt og væl, tí seinárin av sorg geva børnunum enn fleiri trupulleikar at dragast við. Skeiðið skal tí styrkja førleikarnar hjá starvsfólkunum at fáa eyga á sorgarmynstur og atburð hjá børnum, ið eru rakt av sorg, soleiðis at tey kunnu traðka til og veita hjálp beinanvegin.
Skeiðsleiðari var Per Bøge, barna- og ungdómsleiðari í Kræftens Bekæmpelse í Danmark. Eisini var Otto Gram, lærari á Tvøroyri og Mirjam Johannesen, leiðari á dagstovninum Sólareyga í Tórshavn og søgdu frá, hvussu tey hava arbeitt við sorgartilbúgving.
Faldarar
Hvussu er tað at fáa krabbamein, ella at hava eitt familjulim við krabbameini, tá tú ert barn? Finn vitan og íblástur til stuðul til børn og ung, sum annaðhvørt eru avvarðandi ella sjálvi fáa krabbamein.
Lán bøkur frá bókasavn felagsins
Til ber eisini at lána bøkurnar frá Krabbameinsfelagnum.
